دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و پیشنهادهایی برای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

دکتر محمدرضا اخضریان کاشانی*

**این یادداشت را خبرگزاری ایسنا روز سه شنبه 30 مهر با عنوان " آیا دیپلماسی فرهنگی در دولت جدید بالی برای پرواز می شود؟" منتشر نمود.

 

باروی کار آمدن تولید یازدهم و انتخاب آقای جنتی به عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بحث دیپلماسی فرهنگی نقل محافل اندیشه ای عرصه فرهنگ و کلیدواژه این وزارتخانه شده است به گونه ای که می توان این واژه را در زمره واژگان رایج ادبیات فرهنگی دولت تدبیر و امید نیز دانست که البته از سابقه فرهنگی دولتمردان و ساکنان جدید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دور از انتظار نیست و نه تنها پسندیده که نیازمند تقویت و حمایت است چرا که ازیکسو ظرفیت های فرهنگی تمدن بزرگ ایرانی – اسلامی تقریبا برای جهانیان امروز ناشناخته و حداقل کمتر شناخته شده است و از سوی دیگر با توسعه دیپلماسی فرهنگی لاک دفاعی بی موردی که در حوزه فرهنگ در برابر بیگانگان داشته ایم شکسته و فرصت برای پرواز بالهای اهالی فرهنگ فراهم می گردد تا آسمان فرهنگ جهان نیز پرندگان خوش آب و رنگ تازه ای ببیند.
دیپلماسی فرهنگی در واقع تلاش هدفمند و سازمان دهی شده ای است که طی آن ضمن آگاه ساختن، مشارکت دادن و تأثیرگذاردن بر سایر فرهنگها برای تغییر ذهنیت مردمان و نخبگان فرهنگی موثر کشورهای هدف و ایجاد تصویر ذهنی (image) مطلوب از کشور مقصد اقدام می شود و علاوه بر جنبه های فرهنگی بر تبلیغات روانی نیز تاکید دارد. این عرصه همچنین می تواند متضمن اهداف اصلی یا فرعی دیگری همچون درآمدزایی و جذب نخبگان و... نیز باشد.
جهان امروزکه گرایش زیادی به جهانگرایی از یکسو و جهان – محل گرایی از سوی دیگر دارد علاوه بر تهدیدات فرهنگی غیر قابل انکار دارای فرصتها و ظرفیت هایی است که صاحبان تمدن های بزرگ و دارای مظاهر فرهنگی قابل عرضه می توانند به خوبی از آن بهره گیرند هرچند که ما عمدتا با نگاه به تهدیدات کمتر بهره ای از ظرفیت های خود برده ایم و تهاجم و شبیخون و ناتوی فرهنگی نصیبمان شده است.
دوره کنونی که زمینه ها برای مبادله بین المللی در عرصه سیاسی فراهم گشته فرصتی است که هم بالذات و هم به عنوان مددرسان دیپلماسی سیاسی ازظرفیت های فرهنگ در جمهوری اسلامی بهره گیریم با تقویت دیپلماسی فرهنگی در نبرد فرهنگی امروز جهان فرهنگها نقش مدافع خود را به مهاجم بدل ساخته و به عنوان یک ابرقدرت فرهنگی عرض اندام کنیم.
بدیهی است که ابرقدرت شدن در حوزه فرهنگ حتی در نوشتن هم به سادگی نیست چه رسد به عرصه عمل دیپلماتیک و طبعا فرض نگارنده این سطور بر امکان تحقق آن ساده اندیشانه و سبک انگارانه نیست بلکه حاصل شناخت هرچند اجمالی از داشته های نخبگان فرهنگی و مواریث تمدنی این سرزمین است.
امروزه که فرهنگ و هنر و ادبیات و عرفان و معنویت در دنیا مخاطبان و طرفداران فراوان دارد بازارهای مقصد فراوانی می توان برای کالاهای ارزشمند فرهنگی این سرزمین یافت. در واقع تمدن و فرهنگ ایران امروز همچون معدن بزرگی است که بخش های بزرگی ازآن هنوز کشف نشده و آنچه کشف شده به استحصال و تولید محصول و صادرات نرسیده است. به هر بخشی از فرهنگ مان توجه کنیم چنین حال و هوایی دارد: عرفان ما دنیایی است وسیع و ناشناخته که باید کشف کرد. ادبیات مان دریایی است که باید غور کرد و هنر ایرانی – اسلامی مان پهنه ای است به گستردگی آسمان که باید در آن بال گشود و افسوس که این دنیای پهناور قدیمی همچون جزیره ای ناشناخته تازه باید کشف و شناسایی شود و همین میزان از شناسایی از فرهنگ این سرزمین نیز عمدتا یا به مدد شرق شناسان غربی و مترجمان بزرگ خارجی بوده است و یا به لطف وقوع انقلاب اسلامی در ایران و همین ظرفیت اخیر نیز جزء بزرگترین ناشناخته های فرهنگی امروز است که باید برای آن پرونده ای جدا گشود چنانکه رهبر معظم انقلاب ، دفاع مقدس این ملت را همچون گنج استخراج نشده ای دانستند که می توان سالها از فیوضات آن بهره فرهنگی برد.
با لحاظ این نکته مهم که هر محصول فرهنگی مخاطب خاص خود را دارد و هیچ الزامی به پذیرش هژمونی فرهنگی جهان بر محصولات فرهنگی ایرانی نیست علاوه بر ظرفیت های ناشناخته داخلی، بازارها و مخاطبان متنوع و متعدد بین المللی نیز وجود دارد که پذیرا و حتی تشنه این داشته های ناب است: مخاطبان جهان اسلام ، جهان تشیع، جهان فارسی زبان، منطقه خاورمیانه ، جغرافیای فرهنگی انقلاب اسلامی و در نهایت علاقه مندان مفاهیم ناب انسانی بازارهای هدف این عرصه گسترده اند که اگر برای هر یک به میزان اندکی تولید و عرضه داشته باشیم جایگاه ایران در تعاملات جهانی بی شک متفاوت خواهد بود.
بر این اساس و با احترام به تلاش جدید فرهنگی نظام با مدیریت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی جهت توسعه و تقویت دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی چند پیشنهاد عرض می کنم شاید مورد بهره برداری متولیان این عرصه بکر و ناب بویژه وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی قرارگیرد:
-    تخصیص یکی از مراکز پژوهشی وزارت ارشاد همچون پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات به مرکز نرم افزاری و تئوری پردازی دیپلماسی فرهنگی
-    تخصیص یک واحد مشخص و مستقل جهت مدیریت منسجم دیپلماسی فرهنگی به عنوان اتاق فکر و عمل این عرصه
-    تنظیم کنداکتور فرهنگی وزارت ارشاد در حوزه های تابعه در جهت دیپلماسی واحد فرهنگی
-    تدوین اولویت های سیاستگذاری و حمایتی وزارت ارشاد در عرصه دیپلماسی فرهنگی
-    راه اندازی نظام و ساختار آموزش دیپلمات های فرهنگی قابل با توانمندیهای قابل اتکا
-    آسیب شناسی نقاط قوت و ضعف مولفه های دیپلماسی فرهنگی جمهموری اسلامی ایران
-    ایجاد بانک اطلاعات دیپلماتهای بالفعل فرهنگی ایران با شناسایی فعالان و نخبگان فرهنگی قابل عرضه در عرصه بین المللی
-    برگزاری هم اندیشیها و نشست های مشترک فرهنگی در سطح فعالان فرهنگی و نه مدیران به منظور شناساندن نخبگان فرهنگی ایران به جهان
-    ایجاد بازارهای منطقه ای و بین المللی با برندهای جهانی جهت عرضه توانمندیهای فرهنگی نخبگان ایران
-    راه اندازی نظام ترجمه محصولات سمعی و بصری و مکتوب ایرانی به زبانهای مختلف
-    ایجاد و احداث و سرمایه گذاری اقتصادی – فرهنگی در کشورهای مقصد برای عرضه و توزیع محصولات فرهنگی ایران به صورت بومی آن مناطق
-    شناسایی و ایجاد و تولید مزیت ای رقابتی متعدد در حوزه های فرهنگی مختلف
-    حمایت از اقلیت های قومی و هنر و فرهنگ قومی در جهان و توسعه محلی گرایی در فضای جهانی سازی
-    اختصاص بازار و تریبون فرهنگی مناسب به اقلیت های مذهبی و دینی ایران در راستای ایجاد و توسعه خوانش های جدیذ از باورهای فرهنگی اقلیتها در جهان با قرائت ایرانی
-    برگزاری تورهای فرهنگی دوطرفه ویژه نخبگان فرهنگی ایران و مترجمان و فعالان اقتصادی و سرمایه گذاران اقتصاد فرهنگ بازارهای مقصد
-    حمایت آموزشی و راه اندازی دانشگاه بین المللی فرهنگ وهنر یا حمایت از تحصیل نخبگان فرهنگی کشورهای مقصد در رشته های فرهنگی و هنری دانشگاههای خاص ایران
-    ایجاد بازارهای نظام مند در داخل کشور و ارائه تسهیلات لازم اقتصادی جهت سرمایه گذاری فعالان داخلی و خارجی اقتصاد فرهنگ
-    تقویت بخش سایبر دیپلماسی فرهنگی به منظور عرضه جذاب دستاوردهای فرهنگی در عرصه فضای مجازی
-    تقویت یا راه اندازی بخش بازاریابی فرهنگی در رایزنی های فرهنگی ایران به عنوان وظیفه محوری
-    ایجاد لیگهای فرهنگی بین المللی ویژه کودکان و نوجوانان وجوانان و علاقه مندان به بازیهای رایانه ای با مفاهیم و محتوای ایرانی – اسلامی
-    راه اندازی بخش کتب چند زبانه ایران در کتابخانه های عمومی کشورهای مقصد
-    ایجاد رسانه گویای فرهنگ با رویکرد دیپلماسی فرهنگی
-    راه اندازی شبکه تلویزیون اینترنتی فرهنگ و هنر به چند زبان اصلی بین المللی
-    شناسایی وحمایت از پایگاههای اینترنتی مستعد و آماده عرضه در عرصه بین المللی
-    حمایت از موسسات فرهنگی بالفعل و بالقوه مستعد حضور بین المللی در عرصه محتوای فرهنگی مطلوب
-    طراحی و تولید نرم افزارهای مبدل خط برای توسعه تولیدات فرهنگی فارسی زبان به جغرافیای زبان فارسی دارای خط های متفاوت و توسعه جغرافیای فرهنگی زبان و خط فارسی
-    و دهها اقدام دیگر.


* عضو هیات علمی دانشگاه تهران و مشاور برنامه ریزی ونظارت راهبردی نهاد کتابخانه های عمومی کشور

/ 0 نظر / 26 بازدید